Scala’da Class ve Object

Herkese merhabalar!

Bu yazımda sizlere Scala’daki class ve object yapılarını, aralarındaki farkları ve bunların Java’dan farklarını anlatmaya çalışacağım. Bir önceki yazımda IDEA ile geliştirme yapmaktan bahsettiğim için artık yazılarımı projeler halinde IDEA üzerinde geliştireceğim. Ayrıca bu projeleri Github’daki https://github.com/mehmetakiftutuncu/ScalaBlogOrnekleri depoma ekleyeceğim.

Başlamadan önce IDEA ile ClassVeObject isimli bir Scala projesi yarattım. com.mehmetakiftutuncu.classveobject paket yapısını oluşturdum. Son olarak içinde boş bir main metodu olan Main.scala dosyasını oluşturdum.

Haydi başlayalım!

Scala’da Class

Scala’da class tıpkı Java’daki gibi bir sınıfı ve o sınıfın türünü temsil eder. class özel kelimesi ile oluşturulur. Java’dan farklı olarak içine yazılacağı dosya ile aynı isme sahip olması şart değildir. Ayrıca bir Scala dosyası içine en dışarıda sadece tek bir class yazmak da şart değildir. Bir Scala dosyası içinde birden çok class (hatta object ve trait) yazılabilir.

Şimdi Java ile karşılaştırmalı bir örnek yapalım. Burada bahsettiğim dosyaları isimlerine tıklayarak Github deposunda görüntüleyebilirsiniz.

JavaSinifi1.java dosyasına bir Java sınıfı, ScalaSinifi1.scala dosyasına da onun Scala’daki birebir karşılığını yazdım. Bu örnek aynı zamanda projenizde Scala ile birlikte Java da kullanabileceğinizi gösteriyor. 🙂 Şimdi ScalaSinifi1 sınıfını inceleyelim.

Screenshot 2016-01-05 21.29.09

Buradaki ilk fark, public olan JavaSinifi1 sınıfının aynısı olan ScalaSinifi1 sınıfının tanımında public kelimesinin olmaması. Bunun basit bir nedeni var. Scala’da aksi söylenmedikçe her şey public olarak tanımlanır. Scala’nın gereksiz kelimeleri atmasına bir örnek daha. 🙂

Daha sonra iki class da birer private field (örnek değişkeni) tanımlıyor.  JavaSinifi1 bu field’ın ilk değerini varsayılan (boş) constructor (yapılandırıcı) metodunda atıyor. ScalaSinifi1 sınıfında ise durum biraz daha farklı. Scala’da bir class’ın gövdesinde metod haricindeki her şey aslında o class’ın varsayılan constructor’ını oluşturuyor. Yani ScalaSinifi1.scala dosyasındaki 7. satır aslında bu sınıfın varsayılan constructer’ında. Bu yüzden isim field’ının ilk değerini doğrudan atıyoruz. Ayrıca burada isim field’ının private olmasını özellikle belirttiğimizi görüyorsunuz.

Gelelim parametre alan ek constructor’a. Java’da sınıfın adına sahip bir metod gibi tanımladığımız ek constructor’ı, Scala’da sınıfın adı yerine this adıyla tanımlıyoruz. Scala’daki ek constructor’ların şöyle bir farkı var. Her ek constructor ilk önce this() diyerek varsayılan constructor’ı çağırmak zorunda. Yoksa hata alırsınız. Bu örnekte de isim field’ına önce boş bir String, sonra da constructor’a gönderilen değer atanıyor.

Buradaki ScalaSinifi1 sınıfını Java’daki örnekle birebir eşleşmesi için kasıtlı olarak böyle yazdım. Şimdi başka bir örnekle Scala’ya daha uygun ve daha iyi nasıl yazabileceğimizi görelim.

Screenshot 2016-01-05 22.18.01

Burada JavaSinifi2.java ile birebir aynı olan ScalaSinifi2.scala sınıfını görebilirsiniz. Gördüğünüz gibi Scala hali çok daha kısa ve basit.

Scala’da class’a ait public field’ları birer metod parametresi yazıyormuş gibi parantezler içine yazabiliyoruz. Bununla birlikte varsayılan değer atamalarını da kullanınca basit bir class tanımı tek satıra bile indirgenebiliyor. Aynı şeyi Java’da yapmak için fazladan 2 constructor yazmak zorunda kaldığımıza dikkat edin. 🙂

Son bir not olarak; bu sınıfların içinde birer de metod olsun istedim ve toString metodlarını tanımladım. Java’da @Override işaretlemesini kullanmamız gerekiyorken Scala’da override özel kelimesini kullanıyoruz.

Scala’da Object

Yazılım geliştirirken sık sık ihtiyaç duyduğumuz singleton pattern denilen bir kavram var. Bir nesneden bellekte sadece bir örnek olmasını sağlıyor. Java’da bunu sağlamak için singleton olmasını istediğimiz class’ın dışarıdan erişilebilen hiçbir constructor’ı olmaması, static şekilde tanımlanmış kendi türünden bir field’ı olması ve bu field’ı gerektiğinde geri döndüren dışarıya açık bir metodunun olması gerekiyor. Scala’da singleton yazmak istediğimizde tek bir kelime kullanmamız yeterli; object. 🙂 Scala’daki object kelimesi ile tıpkı bir class tanımlar gibi singleton’lar tanımlayabiliyoruz. Bir örnekle görelim.

Screenshot 2016-01-05 22.32.56

Burada JavaSingleton.java ile ScalaSingleton.scala arasındaki farkı görebiliyorsunuz. ScalaSingleton denilen tür, tanımı gereği bir singleton ve bellekte sadece bir örneği olacak. Object içinde tanımlanan metodlar, singleton class’a ait normal metodlar veya herhangi bir class’a ait static metodlar gibi çalışıyor. Yani, Main.scala içindeki örnekte de görebileceğiniz gibi, sınıfın bir örneği yerine doğrudan sınıfın adı üzerinden çağrılabiliyor.

Scala’da Companion (Yardımcı) Object

Object ile yapabileceğiniz tek şey kolayca singleton oluşturmak değil. Eğer class’ınızla aynı isimde bir de object’iniz varsa bu object o class’ın companion (yardımcı) object‘i oluyor. Eğer bir class’ın companion object’i varsa o tür için hem class’ın hem de object’in özelliklerini kullanabilmeye başlıyorsunuz. Bir örnek üzerinden görelim.

Screenshot 2016-01-05 23.07.39

JavaDunyasi.java dosyasında static tanımlanmış sabit dunyaAdi, static olmayan sabit surum, sürümü 1 olarak belirleyen varsayılan constructor, sürümü dışarıdan alan ek constructor, static tanımlanmış selam() metodu ve toString tanımlamasını görüyoruz. Şimdi Scala tarafına gelelim.

ScalaDunyasi.scala dosyasında bir önceki örnekteki gibi bir class tanımlaması görüyoruz. 6, 7 ve 8. satırlar bize surum sabitini, ek constructor’a olan ihtiyacı ve toString tanımlamasını sağlıyor. Şimdi sonrasında yazdığımız companion object’i inceleyelim.

11. satırda val olarak tanımladığımız için sabit olan, bir object içinde tanımladığımız için de static olan dunyaAdi değerini görüyoruz. Bu değere 7. satırda static olarak erişildiğine dikkat edin.

13 ve 17. satırlarda tanımlanan metodlar özel isimli metodlar. Scala’da bir tür adından sonra açılan ve kapanan parantezler () yazmak aslında o türün companion object’indeki apply metodunu çağırmak demek. Burada işte bu özellikten faydalanarak kendimize ek constructor’lar yazdık. Dikkat ederseniz tanımladığımız apply() metodları bizim tanımladığımız ScalaDunyasi türünden değerler döndürüyorlar. Ayrıca Main.scala içindeki 33 ve 34. satırlara dikkat ederseniz apply() metodları sayesinde yeni bir nesne oluştururken new kelimesini de kullanmak zorunda kalmadık. Aslında yaptığımız şey ScalaDunyasi object’indeki apply() metodunu çağırmak. Bu metodların gövdelerinde de yeni birer ScalaDunyasi nesnesi oluşturuyoruz. Böylece bu metodlar constructor gibi çalışıyorlar.

22. satırda da selam() metodunu görüyoruz. Bu metod bir önceki singleton örneğimizdekiyle aynı mantıkta çalışıyor.

Gördüğünüz gibi class’ı ve object’i bir arada kullanarak daha az kodla daha gelişmiş işler yapabiliyoruz. Unutmayın, bir object’in companion object olabilmesi için class’ı ile aynı isimde olması gerekiyor. Ayrıca ScalaDunyasi.scala dosyasında bir dosya içinde birden fazla class ve/veya object yazılabileceğinin de örneğini görmüş olduk. 🙂

Sonuç

Bu yazımda sizlere Scala’nın class ve object yapılarını, companion object’i ve bunların Java’daki hallerinden farklarını örneklerle anlatmaya çalıştım. Tüm terimleri Türkçeleştir(e)medim çünkü o zaman yazdıklarım çok daha anlaşılmaz bir hal alıyor. 🙂

Bu yazıdaki projeyi Github’daki https://github.com/mehmetakiftutuncu/ScalaBlogOrnekleri depomda bulabilirsiniz.

İnşallah anlaşılır olmuştur. Sonraki yazılarda görüşmek üzere.

Hoşça kalın!

Scala’da Değişkenler (var), Değerler (val) ve Metodlar (def)

Merhabalar! Bundan sonraki yazılarımda daha çok ve somut örnekler ve karşılaştırmalar üzerinden giderek temel birçok kavrama değineceğim. Böylece Scala ile daha çok ve anlamlı uygulamalar geliştirmeye başlayabileceğiz. Bu yazımda en programlamadaki en temel kavramlardan biri olan değişkenlerden, Scala’da daha sık kullanılan değişmez değerlerden ve metodlardan bahsedeceğim.

Haydi başlayalım!

1. Değerler (val) ve Değişkenler (var)

Uygulama geliştirirken bir değeri veya nesneyi saklamak ve isimlendirmek için değişkenler kullanırız. Hatta bazen bu isimlendirdiğimiz şeyin bir daha değiştirilmemesini de isteyebiliriz. Scala’da bu işler için 2 özel kelime var.

1.1. Değişken (var)

Değerini sonradan değiştirebileceğiniz bir değer veya nesne oluşturmak için var özel kelimesini (İngilizce değişken anlamına gelen variable‘ın kısa hali) kullanabilirsiniz. Aşağıdaki birkaç değişik örnek yazdım.

İlk satırda sayi adında Int türünde, değeri 6 olan bir değişken oluşturuyoruz. Burası açık.

İkinci satırda adı metin olan, türünü belirtmediğimiz bir değişken yaratıyoruz. Böylece Scala String olduğunu çıkarım yaparak bulacak.

Üçüncü satırda ise yarattığımızda değerini belirtmediğimiz ciftMi adında Boolean türünde bir değişken oluşturuyoruz. Bir değişkeni değerini vermeden yaratmak için Java’da ve diğer dillerde sadece adını ve türünü yazmak yeterliyken, Scala’da değerinin sonradan verileceğini belirtmemiz gerekiyor. Bunu da _ (alt tire) yer tutucu (placeholder) karakteri ile sağlıyoruz. Değerini vermeden değişken yaratacağımız zaman – Scala değeri bilmeden tür çıkarımı yapamayacağı için – türü belirtmemiz gerekiyor. Değerini belirtmeden değişken yarattığımızda aslında o değişkene belirttiğimiz türe göre değişecek varsayılan bir değer atanıyor. Bu varsayılan değer sayı türleri için 0, Boolean için false, bunlar dışındaki referans türleri için de null. O yüzden 6. satırda ciftMi değişkeninin değeri olarak ekrana false yazılacak. ciftMi değişkeninin değerinin sonradan değiştirilebildiğini görüyorsunuz.

var ile ilgili bir not; eğer Scala’yı önerildiği gibi, fonksiyonel programlamaya uygun kullanmak istiyorsanız hiç var kullanmamaya çalışın. İleride değişmezlik (immutability) hakkında yazacağım yazı(lar)da bu konuya tekrar değineceğim. 🙂

1.2. Değer (val)

Değerini sonradan değiştiremeyeceğimiz bir değer veya nesne oluşturmak için val özel kelimesini (İngilizce değer anlamına gelen value‘nun kısa hali) kullanabiliriz. val ile değerler yaratmak Java’da ve başka bazı dillerde değişken tanımının önüne final özel kelimesini getirmeye eşdeğerdir. Bir kere oluşturulur, değeri sabittir, yeniden atama yapılamaz. var için olana benzer bir örnek yapalım.

Burada da aynı şekilde bir Int ve String oluşturuyoruz yalnız bu sefer bu değerlere yeniden atama yaparak sakladıkları değerleri değiştiremeyeceğiz.

4. satırda gördüğünüz gibi val ile oluşturulmuş bir değerin saklayacağı değeri belirtmeden geçemiyorsunuz çünkü o val bir kere oluşturulduktan sonra değerinin değiştirilmesi engellenecek, sonradan değer ataması yapılamayacak.

7. satırdaki işlem de hata verecek çünkü daha önceden tanımlanmış bir val’ın sakladığı değerin yerine başka bir değer atamaya çalışıyoruz.

var ile ilgili yazdığım notu tamamlayayım; değişmezliği sağlayabilmek için var değil val kullanmaya çalışın. 🙂

2. Metodlar (def)

Aslında daha önceki yazılarımdaki örneklerde metodları kullanmıştık. Scala’da metodlar def özel kelimesi ile tanımlanırlar. Hemen birkaç örnek görelim.

Yukarıdaki örnekte birçok değişik metod tanımlaması görüyorsunuz. İlk 4 metod tanımlaması da aslında bir işlem yapmayan, Unit dönüş türüne sahip, gövdesi boş metodlar. Ama tanımlanışlarında farklılıklar var.

İlk metod hiç parametre tanımlamıyor. Şimdiye kadar gördüklerimiz aksine dönüş türü de belirtmiyor. Gövdesinin boş olduğunu görüyorsunuz, yani bir iş yapmıyor, yani aslında dönüş türünün Unit olması gerekirdi. Scala’da Unit dönüş türüne sahip metodları tanımlarken = (eşittir) işaretini ve dönüş türünü birlikte atlayabiliyoruz.

İkinci metod da aslında ilk metod ile birebir aynı. Parametre almıyor ve dönüş türü Unit. Yalnız bu sefer = kullandığımız için Scala tür çıkarımı yapıyor. Gövde boş olduğu için de (aslında Unit döndüren bir şeylerle dolu da olabilirdi) metodun dönüş türünün Unit olduğuna karar veriyor.

Üçüncü metod da ikinci metod ile aynı. Bu sefer dönüş türünü kendimiz belirttik.

Dördüncü metodda diğer üç metoddan farklı bir nokta var. Bu metod aslında diğerleri gibi parametresiz bir metod değil. Parametre alacak şekilde ama parametresi olmadan tanımlanmış. Scala’da parametresiz tanımlanmış bir metodu parantezlerle, parametre alacak bir metodu da parantezleri olmadan çağırmaya kalkarsak hata alıyoruz. 6. ve 7. satırlarda bu metodları çağırma sırasındaki farkı görüyorsunuz.

9. satırdan itibaren tanımladığımız metodlar (tür çıkarımı ile) geriye Int döndüren metodlar.

sayi ve sayi2() metodları arasında buBirMetod ve veHattaBuDa() metodlarının arasındaki ilişkinin aynısı var. Sonraki satırlarda farklı şekillerde çağırıldıklarını görüyorsunuz.

topla metodu 2 tane Int parametresi olan bir metod. Belki de buradaki en anlaşılır metod. 🙂

carp metodunda ilginç bir farklılık var. Bu metodun 2 tane parametre grubu var. Scala’da metodların birden fazla parametre grupları olabiliyor. Ayrı parantezler halinde yazılıyorlar ve metodun imzasına dahil ediliyorlar. Buradaki metod carp(Int)(Int): Int şeklinde bir imzaya sahip. Metodun nasıl çağrıldığını 21. satırda görüyorsunuz.

karistir() metodu şimdiye kadar tanımladıklarımızı kullanıp bazı hesaplamalar yapan bir metod. Bu metod da veHattaBuDa() metodu gibi parametre alacak şekilde ama parametresi olmadan tanımlanmış. Gövdesinde birden fazla ifade olacağı için süslü parantezler {} kullanılıyor. Son olarak, gövdesindeki son ifadenin değerini geri döndürüyor (tür çıkarımı da buna göre yapılıyor).

Scala’da metodlar, Java’daki gibi sadece bir class içinde değil, başka yerlerde de tanımlanabiliyor, örneğin başka bir metodun içinde. 🙂 Bunun bir örneğini görelim.

Burada ben metodunun beni metodunun içinde tanımlandığını görüyorsunuz. Scala’da bu mümkün. Bir metodun içinde tanımlanan başka bir metod, sadece tanımlandığı metodun gövdesi içinde ulaşılabilir durumdadır. Yukarıdaki örnekte 10. satırda ben metodu bulunamadığı için hata alınacak.

Metodlarla ilgili değinmek istediğim son bir konu var. Scala’da parametreleri olan metodları çağırırken, bu parametreleri isimlerini de kullanarak gönderebilirsiniz. Yapmanız gereken parametrenin değerinin önüne adını yazmak ve = (eşittir) atama işaretini koymak. Bu özelliği kullanarak parametre listesini birebir takip etmeden bile metodunuzu çağırabilirsiniz. Bunun da örneklerini görelim.

Bu örnekte tanit adında, 4 tane parametresi olan, Unit döndüren bir metod tanımlıyoruz. Burada cinsiyet metoduyla, yukarıda bahsettiğim metod içinde başka bir metod tanımlamanın bir örneğini daha görüyorsunuz. Gönderilen erkekMi parametresinin değerine göre kişinin cinsiyetine karar verecek küçük yardımcı bir metod. Bu metodun gövdesinde karar vermeye yarayan if özel kelimesi var. Bundan sonraki yazılarımda daha detaylı bahsedeceğim. Şimdi 16. satırdan itibaren metodun farklı şekillerde çağrılışlarını inceleyelim.

16. satırda şimdiye kadar bildiğimiz yöntemle, sırayla parametreleri vererek çağırıyoruz.

17. satırda birer birer bütün parametrelerin isimlerini de vererek çağırıyoruz. Gördüğünüz gibi bu yöntem kodun okunduğunda daha kolay anlaşılmasına yardımcı oluyor. Tabi bunun için metodu tanımlarken parametrelere anlamlı isimler vermek gerekiyor.

18. satırda parametrelerin hepsine değil, sadece bazılarına isimlerini de vererek değer gönderiyoruz. Bu yine bazı durumlarda kodun anlaşılabilirliğini artırmak için güzel bir yöntem. Özellikle türü Boolean olan parametrelerin değerlerini verirken isimleriyle çağırmanızı tavsiye ederim. Burada hala parametreleri gerçek sıralarıyla çağırdığımıza dikkat edin.

19. satırda işler biraz daha değişiyor. Artık parametreleri kendi istediğimiz sırada gönderiyoruz. Tüm parametreleri tanımladığımız için ve hepsini ismiyle gönderdiğimiz için Scala metod çağrılarını bu şekilde yapmamıza bile izin veriyor.

Ekleme: Metod Parametrelerinde Varsayılan Değerler

Yazıyı yazıp yayımladıktan sonra atladığımı fark ettiğim için eklemek istediğim, metodlar yazarken sıkça kullanılan bir konu daha var. Scala’da metodların parametrelerine varsayılan değerler belirleyebilirsiniz. Böylece metodu çağırırken varsayılan değeri olan bir parametreyi yazmadan da geçebilirsiniz. Böyle durumlarda metod tanımlanırken belirtilen varsayılan değer kullanılır. Bir örnek ile görelim.

Bir önceki örnekteki metoda sadeceAdiKullan adında bir Boolean parametre daha ekledim. Bu parametrenin varsayılan bir değeri var, false. Ve metodun işleyişi bu parametrenin değerine göre değişiyor. 20 ve 21. satırlarda gördüğünüz gibi sadeceAdiKullan parametresini hiç dahil etmeden de metodu çağırabiliyoruz. Bu durumda bu parametrenin değeri varsayılan değer olan belirtilen değer oluyor. Ama 24, 25 ve 26. satırlardaki kullanımda sadeceAdiKullan parametresini de işin içine katıyoruz ve istediğimiz değeri belirtiyoruz.

Bu eklemeyle beraber metod parametrelerini isimleriyle kullanma konusunda bir tavsiyede bulunayım. Metodun parametrelerini gönderirken okunurluğu artırmak adına parametreleri, özellike de türü Boolean olan parametreleri, isimlerini kullanarak gönderin. Yukarıdaki örnekte 21. ve 26. satırdaki kullanımlar buna örnekler. 🙂

Sonuç

Bu yazımda programlamadaki temel kavramlardan değişken, sabit değer ve metodları ve bunların Scala’daki kullanılışlarını anlatmaya çalıştım. İnşallah anlaşılır olmuştur.

Kaynak

Yunus Emre’nin Severim Ben Seni Candan İçeri şiiri: http://www.yunusemre.gov.tr/index.php/eserleri/siirleri/siirlerin-devami/severim-ben-seni-candan-iceri

Görüşmek üzere. Hoşça kalın!